Rosita

Kültür, toplumların gelişme süreci içinde oluşturdukları bütün maddî ve manevî deÇerlerin, insanın doÇal ve toplumsal çevresine egemenliÇinin ölçüsünü gösteren araçların bütünüdür. Uygarlık (medeniyet) ise insanlıÇa mal olmuş; bütün insanlık tarafından beÇenilen ve benimsenen ortak deÇerlerdir. İslâm medeniyetini buna örnek gösterebiliriz.
Kültür millîdir. Uygarlık ise insanlıÇın ortak malıdır. Bir kültürün oluşmasında içinde yaşanılan coÇrafyanın özellikleri, insanların ihtiyaçları ve doÇa ile ilişkileri önemli birer etkendir. Bu etkileri Orta Asya ve İlk ÇaÇ kültürlerinde görebiliriz. Orta Asya'da yapılan kazılarda M. Ö. 5000 yıllarına kadar uzanan kültürlere rastlanmış ve bu bölgede kurulan Büyük Hun Devleti (Asya Hunları) de bu kültürlerden etkilenmiştir. Zamanla gelişen Orta Asya kültürü, Orta ÇaÇ Avrupa'sına ve İslâm dünyasına ışık tutmuştur.

Orta Asya'da kurulan ilk uygarlıkların tarihi M. Ö. V. bin yıllarına kadar uzanmaktadır. Arkeolojik kazılar sonucu Orta Asya'da, Yontma Taş Devrine kadar uzanan gelişmiş uygarlıklar meydana çıkarılmıştır.
Orta Asya'da, ortak yanları olmakla beraber birbirinden az çok farklı uygarlıkların birbirini izlediÇini, biri biterken hemen bir yenisinin başladıÇını görmekteyiz. Bu uygarlıkların geride kalan kalıntıları, daha sonra bu topraklarda kurulacak olan Büyük Hun Devleti'ni, birçok yönden etkiledi. Orta Asya'da yüzyıllar boyunca gelişen bu uygarlıklar, gelecekte Orta ÇaÇ Avrupa sanatı ve daha sonra da İslâm uygarlıÇı üzerinde etkili olmuştur.

Orta Asya'da kurulmuş olan başlıca ilk uygarlıklar şunlardır :
a)Anav Kültürü (MÖ 4500-MÖ 1000):
1)Anav kültürü, Batı Türkistan'da (bugünkü Türkmenistan'ın başkenti )Aşkabat yakınlarındaki Anav bölgesinde yapılan kazılarda M.Ö. 4500 yıllarına kadar uzanan kalıntılar bulunmuştur.
2)Orta Asya'nın en eski kültürüdür. Anav'da çıkan kalıntılar, bu bölgenin çok önemli bir uygarlıÇın kaynaÇı olduÇunu göstermektir.
3)Yapılan araştırmalar, bu kültüre mensup insanların yerleşik hayata geçtiklerini, tuÇlalardan yapılmış evlerde oturduklarını göstermektedir.
4)Yine bu araştırmalardan dokumacılıÇı, topraktan ve bakırdan eşyalar yapmayı bil­diklerini öÇreniyoruz. Anav kazılarında çıkan kalıntılar içinde, Türkmen dokumalarında görülen nakışlarla bezenmiş seramik parçaları ve süs eşyası ilgi çekicidir .
5)Koyun, keçi, sıÇır ve deve gibi hayvanları beslemelerinin yanında tarımla da uÇraştıkları bilinmektedir.

b)Afanesyevo Kültürü (MÖ 300-MÖ 1700) :
1)Altay ve Sayan daÇlarının kuzeybatısındaki bozkırlarda gelişen bu kültür, Türklerin en eski kültürüdür.
2)Bu kültür bölgesi insanları, avcılıÇın yanı sıra at ve koyun besliyorlar, bakırı kullanmasını biliyorlardı.
3)Afanasyevo toplumu, avcı ve savaşçı bir toplumdu.
4)Çakmak taşından ok uçları, kemik iÇneler ve maden işleme âletleri yapmasını biliyorlardı.
5)Kartalı, kutsal bir hayvan olarak kabul ediyor, mezar taşlarına kartal resmini oyuyor, mezarların içine de bir kartal pençesi bırakıyorlardı.
6)Altaylar'da gelişen bu kültür, geniş bir bölgeyi etkileyerek, Orta Asya uygarlıÇının temelini meydana getirmiştir.

c)Andronova Kültürü (MÖ. 1700-MÖ 1299) :
1)Afanesyevo kültürünün gelişmiş şekli olup,Altaylardan Ural daÇlarına kadar uzanan bölgede gelişmiştir. (Altay-Tanrı daÇları, Güney Sibirya ve Hazar denizinin doÇusuna kadar olan bölgede oluşmuş bir kültürdür.)
2)Orta Asya kültürleri içinde yayılma alanı en geniş olanıdır
3)Bu kültürü yaratanlar, Türklerin ilk ataları (Proto Türkler) olarak kabul edilirler. Proto Türkler, göçebe ve savaşçı bir kavimdi.
4)Bunların meydana getirdiÇi sanatın kendine özgü nitelikleri vardı. Özellikle, "hayvan üslûbu" adı verilen, stilize edilmiş hayvan figürlerini, çeşitli eşyalar üzerine uygulamışlardır. Çizilen bu hayvan motifleri, gelişmiş bir sanatın varlıÇını kanıtlaması yönünden önemlidir.
5)Andronova kültüründe Altaylarda güçlü ve zengin bir toplum hayatı vardı. Tunç ve altın eşyalar ilk defa bu kültürde görülmüştür.
6)Andronova kültüründe insanlar, at ve koyunun yanı sıra deve ve sıÇır gibi hayvanları da beslemeyi biliyorlardı. Atı binek ve yük hayvanı olarak kullanmışlardır

d)Karasuk Kültürü(MÖ 1200-700):
1)Yenisey ırmaÇının kollarından biri olan Karasuk nehrinden adını alan bu kültür , Orta Asya'nın uygarlık tarihi yönünden büyük önem taşır.
2)Bu kültürde, ilk olarak demir bulunmuş ve işlenmiştir.
3)At, deve, koyun ve sıÇır besleyen bu topluluklar, yün eÇirmesini ve dokumasını da biliyorlardı.
4)Dört tekerlekli arabalar, keçe çadırlar bu kültürün önemli buluşlarıdır.

e)Tagar kültürü (M.Ö.700-100) :
1)Bu kültür Abakan bölgesinde görülmüştür.
2)Bu bölgedeki diÇer kültürlerin en genci ve en gelişmişidir.
3)Tagar kültürüne ait çok sayıda iki yüzü keskin hançerler, ok uçları, iÇne, bilezik, küpe, tarak gibi eşyalar bulunmuştur

__________________