Rosita

__________________

Rosita

TANIMLAMA VE TARİHÇE


Karagöz oynatan kişiye ‘’hayali’’, hayalinin yardımcısına ise ‘’yardak’’ adı veriliyor. Hayali sıfatı, bir usta yanında uzun yıllar yardaklık (yardımcılık, çıraklık) yapmış ve hakkıyla Karagöz Hacivat oynatabilecek kıvama gelmiş kişilere ustası tarafından veriliyor.

Deriden yapılan tasvirlere arkadan vuran ışıÇın, tasvirlerin gölgesini beyaz bir perde üzerine yansıtması temeline dayanan gölge oyunu, DoÇu kültürlerine özgü bir sanat ve ortaya çıkışı hakkında deÇişik rivayetler bulunuyor. Bir rivayete göre Çin hükümdarı Wu (M.Ö. 140-87) karısının ölümü üzerine derin bir üzüntüye kapılır. Şav Wong adlı bir Çinli, hükümdarın üzüntüsünü hafifletmek için sarayın bir odasına gerdiÇi beyaz perdenin arkasından geçirdiÇi bir kadının perde üzerine düşen gölgesini ölen kadının hayali diye sunar. Bir başka rivayete göre ise Hindistan’dan çıkmış 4. ve 5. yüzyıllarda Java’ya geçmiş ve buradan da batı dünyasına yayılmış.

Gölge oyunu tekniÇinin Türk toplumunda ne zaman kullanılmaya başlandıÇı hakkında kesin bir bilgi bulunmuyor. Bir görüşe göre Çinlilerden MoÇollara onlardan da Türklere geçmiş, daha sonra da Türk akınlarının istikametine paralel olarak batıya yayılmış. Bu tekniÇin Türk halk kültüründe ortaya çıkışı ve ne zaman Karagöz ve Hacivat olarak biçimlendiÇi hakkında deÇişik görüşler var.

Bunlardan en yaygın olanı, Sultan Orhan devrinde (1324-1362) Ulu Cami’nin inşaatı sırasında Bursa’da geçmiş. Cami inşaatında çalışan demirci ustası Kambur Bali Çelebi (Karagöz) ile duvarcı ustası Halil Hacı İvaz (Hacivat) arasında geçen nükteli konuşmaları dinlemek isteyen işçiler işi gücü bırakıp onların etrafında toplanır, bu yüzden de inşaat yavaş ilerlermiş. Bu durumu öÇrenen padişah her ikisini de idam ettirmiş. Daha sonra çok pişman olan padişahı teselli etmek isteyen Şeyh Küşteri başından beyaz sarıÇını çıkarıp germiş ve arkasına bir şema (ışık) yakarak ayaÇından çıkardıÇı çarıkları ile de Karagöz ve Hacivat’ın tasvirlerini canlandırıp nükteli konuşmalarını tekrar etmiş. O tarihten sonra da Karagöz oyunları deÇişik mekanlarda oynanır olmuş. Günümüzde de Karagöz perdesine Şeyh Küşteri Meydanı denir ve Şeyh Küşteri, ‘’KaragözcülüÇün Piri’’ kabul edilir.

__________________