Rasathane’deki El Yazmaları

**ShirinBaby** · 11-29-2007, 11:45

Kandilli Rasathanesi arşivlerindeki el yazmaları koleksiyonu, İslâm dünyasının astronomi, matematik ve coÇrafya tarihine ışık tutuyor.

İnsanlık eski çaÇlardan beri gökyüzünü izlemekten hep hoşlanmış, bu merak dolu gözlemlerinden yola çıkarak takvimler oluşturmuş, denizciler için yol haritaları yapmış, mevsimlere göre yaşamsal geleneklerini belirlemiş. Hatta tarih boyunca gök cisimlerinin konumları ile şansları, kaderleri arasında baÇlantılar kurmaya çalışmıştır. İslâmiyet ile birlikte kabul edilen Hicri-Kameri takvimde tüm kutsal günler ve ibadet vakitleri Ay ve Güneş’in gökyüzündeki konumuna göre tarif edilir. İslâm ülkeleri ve Osmanlı’da astronomi, astroloji ve matematik iç içe geçmiş, din ve bilim adamlarının ilgi alanına girmiş, işlevsel aletler geliştirilmiş, yeni rasat yöntemleri ve hesaplama metotları denenmiş.

İSLÂM DÜNYASINDA ASTRONOMİ
İslâm astronomi tarihinin birçok kaynakta 800’lü yıllarda başladıÇı ve Sanskritçe’den tercüme edilen Sindhanta ile Yunanca’dan tercüme edilen Pitolemeos’un el-Mecastî’sıne dayandıÇı ifade ediliyor. Uzun süreli İslâm rasathanelerinin esas amacı takvim hazırlamak için gerekli zic’lerin (zic: astronomik cetvel) yapılması ve eski cetvellerin düzeltilmesiydi.
Abbasilerde Memun zamanında (813-833) rasathanelerin kurulmasıyla gözlemler yapılmaya başlanmış, astronomi sahasında orijinal eserler ortaya konmuştu. Gözlem yapan âlimler arasında cebir ilminin kurucusu el-Harezmî (ölm. 850 civarı) ile Habeş el-Hâsib (ölm 840 civarı) de vardı. Bûveyhilerde, Fâtımîler’de, Selçuklular’da, Endülüs Emevileri’nde, İlhanlılar ve Timurlular dönemlerinde çeşitli rasathaneler kurulup gözlemler yapılmış, astronomi ilmi devamlı gelişerek yeni kitaplar yazılmıştı. Bu çalışmalarda Ay ve Güneş rasatları, astronomi ve Kıble tayini için önemli olan şehirlerin enlem ve boylamlarının tespiti gök cisimlerinin konumuna göre yapılıyordu. Daha sonra kurulan İbn-i Sina Rasathanesi’nde hassas aletlerle gezegen rasatlarının da gerçekleştirildiÇi biliniyor.
1420-21 yılları arasında UluÇ Bey tarafından kurulan Semerkant Rasathanesi’nin İslâm rasathaneleri arasında özel bir yeri vardı. UluÇ Bey’in yönetiminde Gıyâseddin, Kadızade Rumi ve Ali Kuşçu gibi devrin ünlü bilim adamları bu rasathanede çalışıyordu. Burada özellikle meridyen aletiyle uzun süreli rasatlar yapılmıştı.

İLK RASATHANE VE SONRASI
Osmanlı dünyasında kurulan ilk rasathane Takiyeddin’in kurduÇu İstanbul Rasathanesi’ydi. Sultan III. Murad’tan alınan irade ile kurulan rasathane, devrin şeyhülislâmının rasadın getireceÇi uÇursuzluklardan bahsetmesi üzerine yine padişah emriyle yıktırıldı. 1868 yılında İstiklal Caddesi’nde bir apartmanda çalışmaya başlayan ikinci rasathane, Rasathane-i Amire de ilk kurulan rasathanenin akıbetine uÇrayarak 31 Mart 1909 ayaklanmasında tahrip edildi.
Ayaklanma sonrası yeni kurulan hükümet Fatin Gökmen’i Rasathane-i Amire müdürü olarak tayin etti ve rasathane yeri bulmakla görevlendirdi. Gökmen (1878-1955) bugün rasathanenin bulunduÇu İcadiye Tepesi’ne yerleşmeye karar verdi. Rasat çalışmaları burada 1911 yılında başladı. Muvakkithane ve müneccimbaşılık kurumlarının kaldırılmasıyla 1926 yılından itibaren Hicri takvimin hesaplanması görevi de rasathaneye verildi. 1982 yılında BoÇaziçi Üniversitesi’ne baÇlanan kurum, Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü adını aldı. Rasathane müdürü Gökmen görevi boyunca astronomi, matematik ve coÇrafya tarihine ait belgeleri, gerek orijinal gerekse çeviri olarak yazılmış veya zamanın müneccimbaşıları tarafından hazırlanmış el yazmalarını kendi çabalarıyla biriktirdi ve zamanla ortaya deÇerli bir koleksiyon çıktı.

EL YAZMALARINDAN GÖKCİSİMLERİNE
El yazmaları içindeki Osmanlı Devleti takvimlerinin en eskisi 1444 yılına ait. Bu takvimler her yıl Nevruz’dan itibaren yılın takvimi (takvim-i sal) ve ahkâm takvimi (ahkâm-ı sal) olmak üzere iki kısım halinde hazırlanıyordu. Başlangıçta takvimleri saray dışından bazı müneccimlerin yaptıÇı ve saraya sunduÇu anlaşılıyor. 16. yüzyıl sonlarından itibaren Osmanlı devlet sisteminin resmi görevlisi olan müneccimbaşılar tarafından hazırlanarak, başta sultan ve sadrazam olmak üzere devlet ricaline sunulmaya başlamış. Genellikle iki bölümden oluşan takvimlerin ilk kısmında tarihi ve astrolojik bilgiler yer alıyor. İlk takvimlerde Adem’den itibaren peygamberlere, halifelere, Selçuklular’a, KaramanoÇulları’na, Osmanlılar’a ait kronolojik liste ve tarihi bilgiler ile astronomik ve astrolojik hesaplar bulunuyor. Ardından yılın ay ve günlerine ilişkin alâmetler; yıldızların, Ay’ın, Güneş’in ve mevsimlerin ahkâmından, rüya tabirlerinden, mevsimlere uygun yiyecek ve içeceklerden söz ediliyor. İkinci bölümdeyse, genellikle ondört sayfalık cetveller halinde hazırlanan takvimin esas zaman belirten kısmı yer alıyor.

RASATHANE’DEKİ KOLEKSİYON
Bu çalışmalardan günümüze kalan en önemli rasat koleksiyonuysa bugün BoÇaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü arşivlerinde bulunuyor. İslâm dünyasına ait bu önemli koleksiyonun gün ışıÇına çıkarılması için başlatılan çalışmalar geçtiÇimiz günlerde güzel bir sonuç ortaya çıkardı. Kandilli Rasathanesi’nin ya da ilk adıyla Rasathane-i Amire’nin kurucusu Mehmed Fatin Gökmen tarafından toplanmaya başlanan ve Türkiye’de astronomi-astroloji konusunda ilk ve tek olan koleksiyonda yer alan takvimler, astronomi yıllıkları, müneccimbaşıların hazırladıÇı ahkâm takvimleri bir katalog ile bilim tarihi araştırmacılarının dikkatine sunuldu. 828 ciltte 1340 eserden meydana gelen el yazmaları koleksiyonunun Arapça, Farsça ve Osmanlıca orijinalleri BoÇaziçi Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü kurucu başkanı Prof. Dr. Günay Kut öncülüÇünde tek tek taranarak düzenlendi. BoÇaziçi Üniversitesi Yayınevi tarafından Elginkan Vakfı’nın desteÇiyle yayımlanan ‘Kandilli Rasathanesi El Yazmaları’ adlı katalog ortaya çıktı. Türkiye’nin tek astronomi koleksiyonunu içeren çalışma, en eski Osmanlı takviminden ahkâmlara (gökcisimlerinin konumuna bakarak gelecekle ilgili tahminde bulunma) veya talih zayiçeleri (bir kişinin yıldız dairesi) pek çok el yazması örneÇini içeriyor. Yazma eserler koleksiyonu tek veya nadir olan bazı örnekleri, çok eski tarihli nüshalara sahip olmasıyla dünyadaki ender koleksiyonlardan biri olarak kabul ediliyor.

11-29-2007, 11:45	#1 (permalink)
ShirinBaby Ã©zqi Üyelik tarihi: Jun 2007 Nerden: мєяѕιηηηηηηηη Yaş: 18 Mesajlar: 5,563 Ruh Hali: Teşekkürler: 372 622 Mesaja 1,015 Teşekkür edildi Rep Gücü: 56300 Rep Puanı: 562752 Rep Seviyesi: Resimlerim: (0)	Rasathane’deki El Yazmaları Kandilli Rasathanesi arşivlerindeki el yazmaları koleksiyonu, İslâm dünyasının astronomi, matematik ve coÇrafya tarihine ışık tutuyor. İnsanlık eski çaÇlardan beri gökyüzünü izlemekten hep hoşlanmış, bu merak dolu gözlemlerinden yola çıkarak takvimler oluşturmuş, denizciler için yol haritaları yapmış, mevsimlere göre yaşamsal geleneklerini belirlemiş. Hatta tarih boyunca gök cisimlerinin konumları ile şansları, kaderleri arasında baÇlantılar kurmaya çalışmıştır. İslâmiyet ile birlikte kabul edilen Hicri-Kameri takvimde tüm kutsal günler ve ibadet vakitleri Ay ve Güneş’in gökyüzündeki konumuna göre tarif edilir. İslâm ülkeleri ve Osmanlı’da astronomi, astroloji ve matematik iç içe geçmiş, din ve bilim adamlarının ilgi alanına girmiş, işlevsel aletler geliştirilmiş, yeni rasat yöntemleri ve hesaplama metotları denenmiş. İSLÂM DÜNYASINDA ASTRONOMİ İslâm astronomi tarihinin birçok kaynakta 800’lü yıllarda başladıÇı ve Sanskritçe’den tercüme edilen Sindhanta ile Yunanca’dan tercüme edilen Pitolemeos’un el-Mecastî’sıne dayandıÇı ifade ediliyor. Uzun süreli İslâm rasathanelerinin esas amacı takvim hazırlamak için gerekli zic’lerin (zic: astronomik cetvel) yapılması ve eski cetvellerin düzeltilmesiydi. Abbasilerde Memun zamanında (813-833) rasathanelerin kurulmasıyla gözlemler yapılmaya başlanmış, astronomi sahasında orijinal eserler ortaya konmuştu. Gözlem yapan âlimler arasında cebir ilminin kurucusu el-Harezmî (ölm. 850 civarı) ile Habeş el-Hâsib (ölm 840 civarı) de vardı. Bûveyhilerde, Fâtımîler’de, Selçuklular’da, Endülüs Emevileri’nde, İlhanlılar ve Timurlular dönemlerinde çeşitli rasathaneler kurulup gözlemler yapılmış, astronomi ilmi devamlı gelişerek yeni kitaplar yazılmıştı. Bu çalışmalarda Ay ve Güneş rasatları, astronomi ve Kıble tayini için önemli olan şehirlerin enlem ve boylamlarının tespiti gök cisimlerinin konumuna göre yapılıyordu. Daha sonra kurulan İbn-i Sina Rasathanesi’nde hassas aletlerle gezegen rasatlarının da gerçekleştirildiÇi biliniyor. 1420-21 yılları arasında UluÇ Bey tarafından kurulan Semerkant Rasathanesi’nin İslâm rasathaneleri arasında özel bir yeri vardı. UluÇ Bey’in yönetiminde Gıyâseddin, Kadızade Rumi ve Ali Kuşçu gibi devrin ünlü bilim adamları bu rasathanede çalışıyordu. Burada özellikle meridyen aletiyle uzun süreli rasatlar yapılmıştı. İLK RASATHANE VE SONRASI Osmanlı dünyasında kurulan ilk rasathane Takiyeddin’in kurduÇu İstanbul Rasathanesi’ydi. Sultan III. Murad’tan alınan irade ile kurulan rasathane, devrin şeyhülislâmının rasadın getireceÇi uÇursuzluklardan bahsetmesi üzerine yine padişah emriyle yıktırıldı. 1868 yılında İstiklal Caddesi’nde bir apartmanda çalışmaya başlayan ikinci rasathane, Rasathane-i Amire de ilk kurulan rasathanenin akıbetine uÇrayarak 31 Mart 1909 ayaklanmasında tahrip edildi. Ayaklanma sonrası yeni kurulan hükümet Fatin Gökmen’i Rasathane-i Amire müdürü olarak tayin etti ve rasathane yeri bulmakla görevlendirdi. Gökmen (1878-1955) bugün rasathanenin bulunduÇu İcadiye Tepesi’ne yerleşmeye karar verdi. Rasat çalışmaları burada 1911 yılında başladı. Muvakkithane ve müneccimbaşılık kurumlarının kaldırılmasıyla 1926 yılından itibaren Hicri takvimin hesaplanması görevi de rasathaneye verildi. 1982 yılında BoÇaziçi Üniversitesi’ne baÇlanan kurum, Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü adını aldı. Rasathane müdürü Gökmen görevi boyunca astronomi, matematik ve coÇrafya tarihine ait belgeleri, gerek orijinal gerekse çeviri olarak yazılmış veya zamanın müneccimbaşıları tarafından hazırlanmış el yazmalarını kendi çabalarıyla biriktirdi ve zamanla ortaya deÇerli bir koleksiyon çıktı. EL YAZMALARINDAN GÖKCİSİMLERİNE El yazmaları içindeki Osmanlı Devleti takvimlerinin en eskisi 1444 yılına ait. Bu takvimler her yıl Nevruz’dan itibaren yılın takvimi (takvim-i sal) ve ahkâm takvimi (ahkâm-ı sal) olmak üzere iki kısım halinde hazırlanıyordu. Başlangıçta takvimleri saray dışından bazı müneccimlerin yaptıÇı ve saraya sunduÇu anlaşılıyor. 16. yüzyıl sonlarından itibaren Osmanlı devlet sisteminin resmi görevlisi olan müneccimbaşılar tarafından hazırlanarak, başta sultan ve sadrazam olmak üzere devlet ricaline sunulmaya başlamış. Genellikle iki bölümden oluşan takvimlerin ilk kısmında tarihi ve astrolojik bilgiler yer alıyor. İlk takvimlerde Adem’den itibaren peygamberlere, halifelere, Selçuklular’a, KaramanoÇulları’na, Osmanlılar’a ait kronolojik liste ve tarihi bilgiler ile astronomik ve astrolojik hesaplar bulunuyor. Ardından yılın ay ve günlerine ilişkin alâmetler; yıldızların, Ay’ın, Güneş’in ve mevsimlerin ahkâmından, rüya tabirlerinden, mevsimlere uygun yiyecek ve içeceklerden söz ediliyor. İkinci bölümdeyse, genellikle ondört sayfalık cetveller halinde hazırlanan takvimin esas zaman belirten kısmı yer alıyor. RASATHANE’DEKİ KOLEKSİYON Bu çalışmalardan günümüze kalan en önemli rasat koleksiyonuysa bugün BoÇaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü arşivlerinde bulunuyor. İslâm dünyasına ait bu önemli koleksiyonun gün ışıÇına çıkarılması için başlatılan çalışmalar geçtiÇimiz günlerde güzel bir sonuç ortaya çıkardı. Kandilli Rasathanesi’nin ya da ilk adıyla Rasathane-i Amire’nin kurucusu Mehmed Fatin Gökmen tarafından toplanmaya başlanan ve Türkiye’de astronomi-astroloji konusunda ilk ve tek olan koleksiyonda yer alan takvimler, astronomi yıllıkları, müneccimbaşıların hazırladıÇı ahkâm takvimleri bir katalog ile bilim tarihi araştırmacılarının dikkatine sunuldu. 828 ciltte 1340 eserden meydana gelen el yazmaları koleksiyonunun Arapça, Farsça ve Osmanlıca orijinalleri BoÇaziçi Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü kurucu başkanı Prof. Dr. Günay Kut öncülüÇünde tek tek taranarak düzenlendi. BoÇaziçi Üniversitesi Yayınevi tarafından Elginkan Vakfı’nın desteÇiyle yayımlanan ‘Kandilli Rasathanesi El Yazmaları’ adlı katalog ortaya çıktı. Türkiye’nin tek astronomi koleksiyonunu içeren çalışma, en eski Osmanlı takviminden ahkâmlara (gökcisimlerinin konumuna bakarak gelecekle ilgili tahminde bulunma) veya talih zayiçeleri (bir kişinin yıldız dairesi) pek çok el yazması örneÇini içeriyor. Yazma eserler koleksiyonu tek veya nadir olan bazı örnekleri, çok eski tarihli nüshalara sahip olmasıyla dünyadaki ender koleksiyonlardan biri olarak kabul ediliyor. __________________ ?nternette Tan??m?? oLmak De?iLmi? A?K? SanaLLa?t?raN Çevremde ya?anan'sahte a?klar?'GörÃ¼nce AnLad?M!

Seçenekler
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder
Stil
Normal Hybrid-Şeklinde gösterime geç Ağaç şeklinde gösterime geç

Benzer Konular
Konu	Konuyu Başlatan	Forum	Cevaplar	Son Mesaj
CHP’deki kavga sanal alemde	Haberci	Son Dakika Haberleri	0	10-29-2007 10:00
‘’Mevlana’nın dili kalbimizin dilidir.’’	Haberci	Son Dakika Haberleri	0	09-12-2007 17:10
AKP Hükümeti’nin 10. Cumhurbaşkanı Sezer’i AB’ye şikayet ettiği ortaya çı	RuDeBoY	Genel ve Güncel Konular	7	09-10-2007 21:03
TÜrkİye’nİn 8’İncİ Akilli Hastanesİ Afyon’a Yapilacak	Rosita	Sağlık	1	08-26-2007 17:31

Klavye.com da Yenimisiniz?	Yardıma mı ihtiyacınız var ?
Üye olmak için Tıklayın Forum Yöneticilerini Göster Arama Forum Kuralları İletişim	Sıkça Sorulan Sorular Şifrenizimi Unuttunuz ? Okundu Kabul Et

Konuyu Toplam 1 Üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir)